Intersekse en hermafrodiet: wat betekent het?

“Hermafrodiet” is een oud woord voor wat tegenwoordig intersekse heet: variaties in de geslachtsontwikkeling waarbij het lichaam niet eenduidig als man of vrouw is aangelegd. Op deze pagina lees je wat intersekse precies is, waarom ‘hermafrodiet’ als term is losgelaten en hoe intersekse zich verhoudt tot het bredere genderdebat.

Wat is intersekse?

Intersekse is een verzamelnaam voor een groot aantal aangeboren condities waarbij de geslachtskenmerken — chromosomen, geslachtsklieren, hormonen of geslachtsdelen — niet volledig overeenkomen met de typische man- of vrouwontwikkeling. Voorbeelden zijn het androgeenongevoeligheidssyndroom en het adrenogenitaal syndroom. Vaak gaat het om subtiele variaties; sommige mensen komen er pas in de puberteit of later achter.

Hermafrodiet: een verouderde term

Het woord hermafrodiet komt uit de Griekse mythologie en suggereert dat iemand volledig man én vrouw zou zijn. Dat is biologisch onjuist: niemand heeft twee volledig functionele voortplantingssystemen. Daarom gebruiken artsen en betrokkenen het woord niet meer; “intersekse” of “verschillen in de geslachtsontwikkeling” is de gangbare term geworden.

Is intersekse een derde geslacht?

Nee. Intersekse-condities zijn variaties binnen het tweedelige systeem van man en vrouw, geen apart derde geslacht. De meeste intersekse-personen ontwikkelen zich overwegend als man of vrouw en identificeren zich ook zo. In het genderdebat wordt intersekse soms aangehaald als “bewijs” dat geslacht een glijdende schaal zou zijn — maar dat verwart een zeldzame medische variatie met de regel.

Intersekse en gender: niet hetzelfde

Intersekse gaat over de biologie van het lichaam. Dat staat los van genderdysforie en van non-binair of transgender zijn, wat over genderbeleving en zelfbenoeming gaat. Een intersekse-persoon is meestal niet transgender, en een transgender persoon is vrijwel nooit intersekse. Zie ook hoeveel genders zijn er voor het verschil tussen sekse en gender.

Zorg en zorgvuldigheid

Rond intersekse speelt een eigen, belangrijke discussie: moeten er bij jonge kinderen operaties worden uitgevoerd om het lichaam “eenduidig” te maken? Steeds meer artsen en belangenorganisaties pleiten voor terughoudendheid en het uitstellen van onomkeerbare ingrepen tot het kind zelf kan meebeslissen — een parallel met de bredere roep om voorzichtigheid bij onomkeerbare stappen.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen intersekse en hermafrodiet?

Het zijn woorden voor hetzelfde verschijnsel, maar “hermafrodiet” is verouderd en misleidend. “Intersekse” is de correcte, gangbare term.

Hoe vaak komt intersekse voor?

Schattingen lopen sterk uiteen, afhankelijk van welke condities worden meegeteld — van ongeveer 1 op 4.500 voor duidelijk zichtbare vormen tot ruimere schattingen als ook subtiele variaties meetellen.

Is intersekse hetzelfde als transgender?

Nee. Intersekse gaat over de lichamelijke geslachtsontwikkeling; transgender gaat over genderidentiteit. Het zijn losstaande dingen.